Feedback, ook wel terugkoppeling genoemd, is het proces waarbij iemand anders ons informeert over hoe hij ons gedrag ziet en ervaart. Deze informatie hebben wij nodig om er zeker van te kunnen zijn dat onze bedoelingen via ons handelen goed en onvervormd zijn overgekomen.

Van feedback valt (onder bepaalde voorwaarden) veel te leren:

• u kunt meer zicht krijgen op uw handelingen en de gevolgen daarvan;
• u kunt zich meer bewust worden van uw eigen bedoelingen;
• u kunt meer zicht krijgen op de invloed die u op anderen uitoefent;
• én u merkt hoe anderen daarop reageren, zodat u daar rekening mee kunt houden.

Om deze redenen is feedback een belangrijk leermechanisme bij samenwerking.

Waarom geven we feedback?

• Om een ander te helpen.
• Om te stimuleren en te steunen.
• Om te verhelderen.
• Om de samenwerking te verbeteren.

Waarom is feedback geven moeilijk?

• In onze cultuur zijn er normen die het uiten van persoonlijke gevoelens belemme¬ren.
• We zijn bang dat de ander in verwarring raakt, zich gekwetst voelt en het contact zal ver-breekt.
• We zijn bang dat de ander ons zal aanvallen of straffen.
• We zijn bang dat het toch verkeerd begrepen wordt.
• We weten niet goed hoe het moet.

Reacties op feedback

Daar we feedback vaak opvatten als kritiek, proberen we ons te verdedigen door:

• niet te horen wat er gezegd wordt;
• te twijfelen aan de motieven van de feedbackgever (‘hij geeft mij nu een tik terug’);
• de geldigheid van de feedback in twijfel te trekken;
• te rationaliseren (verkla¬ren) waarom men zo handelde;
• een tegenaanval te plaatsen op degene die feedback geeft.

Voorwaarden voor het geven van feedback

• Tussen gever en ontvanger zal een gevoelsmatige gelijkwaardigheid, een zekere mate van vertrouwen en wederzijds respect aanwezig moeten zijn.
• De gever en ontvanger van feedback zullen zich veilig moeten voelen.
• Feedback werkt niet als het wordt gegeven aan iemand die het niet wil ontvangen.
• Er zal ruimte in tijd, omgeving en omstandigheden moeten zijn.

Vuistregels voor het geven van feedback

Geef zowel positieve als negatieve feedback.

Het is verleidelijk om alleen kritiek uit te oefenen op de zwakke kanten van de ander. Maar door ook de sterke kanten van iemand naar voren te halen, toont u waardering en wordt de feedback voor de ander minder bedreigend.

Feedback moet beschrijvend zijn.

Feedback dient feitelijk te zijn. Geef concreet aan wat u gezien of gehoord heeft. Laat waar¬de-oordelen en moraliserin¬gen achterwege; deze geven de andere persoon aanleiding zich te verde¬digen en/of de aange¬boden informatie af te wij¬zen.

Feedback moet een ik boodschap zijn.

Door de eigen reactie te beschrijven (ik-boodschap) laat men de andere persoon vrij om deze in-formatie naar eigen goeddunken te gebruiken.

Feedback dient specifiek en to the point te zijn.

Bijvoorbeeld: tegen iemand zeggen dat hij besluiteloos is helpt iemand minder dan te zeggen: “juist in die situatie met die informatie nam je geen beslissing terwijl je dat wel had gekund, namelijk in de richting van……”.

Zowel ontvanger als gever van feedback moeten er hun voordeel mee doen.

Feedback die alleen maar de behoefte van feedbackgever dient, kan vaak destructief uit¬werken.

Geef alleen feedback op gedragsaspecten waar de ontvanger iets aan kan veranderen.

Aangesproken op tekortkomingen waar men geen invloed op heeft, werken alleen maar frustratie in de hand.

Praat in termen van concreet gedrag en het hier en nu.

Feedback wordt effectiever, naarmate de tijd tussen het betreffende gedrag en de terugkoppeling van de effecten van dat gedrag korter is. Hierbij mag men echter niet de omgevingsomstandigheden uit het oog verliezen, bijvoorbeeld wanneer de emoties hoog oplopen, is de bereidheid van iemand om dergelijke informatie aan te horen vaak niet of in mindere mate aanwezig.

Stappen bij het geven van feedback

1. Voordat je feedback geeft: denk na over welk gedrag je feedback wilt geven. Welk concreet gedrag vind je bijvoorbeeld vervelend?

2. Beschrijf welk gedrag je van de ander hebt waargenomen.

3. Vertel welk effect dat op jou heeft:

• Welk gevoel wordt er bij je opgeroepen?
• Welk gedrag ga je zelf vertonen?

4. Geef een suggestie voor gedragsverandering als dat nodig is. Dus:

Ik Beschrijf welk gedrag van de nader je hebt waargenomen

Ik Vertel welk effect dat op jou heeft:

• Welk gevoel roept het bij je op?
• Welk gedrag ga je als reactie zelf vertonen?

Jij Maak de stap naar de ander en zeg:

• Herken je dat?
• Klopt dit volgens jou?
• Wat vind je ervan?

Geef vervolgens indien gewenst een suggestie voor ander gedrag.

Vuistregels voor het ontvangen van feedback

Vat feedback niet onmiddellijk op als een persoonlijke aanval. Ga er van uit dat de ander kritiek heeft op aspecten van uw gedrag en niet op uw als per¬soon (in ieder geval totdat het tegendeel bewezen is).

Ga niet onmiddellijk in de verdediging. Beter is het de feedback voor kennisgeving aan te nemen, en zorgvuldig na te gaan in hoe¬verre de eventuele kritiek terecht is en hoe u daar iets aan zou kunnen doen.

Vraag door naar de bedoeling. Veelal blijft feedback beperkt tot globale, vage opmer¬kingen, waar u niet veel mee kunt doen. Het is dan be¬langrijk om door te vragen naar de precieze strekking van zulke opmerkingen.

Toon waardering voor de feedback. Door feedback te geven geeft de ander zich in zekere zin bloot: hij toont hoe hij uw gedrag opvat en loopt daarmee ook de kans dat zijn zwakke kanten naar voren komen (“Hij begrijpt dat niet eens!”). Waardering en respect tonen kan in dat geval voorkómen dat de ander probeert zich achter imponeer- of façadegedrag te verschuilen.

Zorg voor een goede en gelijkwaardige relatie. Feedback is van groot belang voor effectieve instructie of effectieve samenwerking tussen men¬sen. Alleen in een goede, open en gelijkwaardige relatie is feedback op constructieve wijze mogelijk. Als zo’n relatie niet aanwezig is, ontaardt feedback dikwijls in:

• imponeergedrag: “Kijk eens hoeveel beter ik het zou doen”;
• façadegedrag: eigen fouten goed praten, verbergen, ontkennen;
• geringschatting: “Je kunt er niets van”.

Dit alles ten koste van de relatie die nodig is voor een vruchtbare samenwerking.